Từ năm 2026, các quy định về phúc lợi động vật của EU sẽ chính thức bước sang giai đoạn bắt buộc, thay thế cho những khuyến nghị mang tính đạo đức trước đây. Đây không chỉ là thay đổi về mặt kỹ thuật mà đã trở thành điều kiện sống còn để tôm Việt Nam giữ vững thị phần tại thị trường khó tính này.

Cuộc chuyển mình từ mô hình sản xuất truyền thống sang tiêu chuẩn nhân văn đang đặt ngành tôm trước một bài toán cân não giữa chi phí đầu tư và khả năng cạnh tranh quốc tế.

Rào cản công nghệ và tiêu chuẩn thu hoạch nhân văn

Điểm cốt yếu trong quy định mới của EU là sự thay đổi hoàn toàn quy trình thu hoạch. Các chuỗi bán lẻ hàng đầu như Tesco hay Marks & Spencer hiện yêu cầu tôm phải được gây ngất bằng điện để mất cảm giác ngay lập tức trước khi sơ chế, thay vì phương pháp sốc lạnh truyền thống.

Xem thêm Xuất khẩu tôm Việt Nam 2025: Kỷ lục 4,6 tỷ USD và bài toán vượt ‘sóng’ năm 2026

Không dừng lại ở đó, EU còn thắt chặt quy trình tại các trại giống khi nghiêm cấm thủ thuật cắt mắt tôm bố mẹ và quy định nghiêm ngặt về mật độ thả nuôi để giảm stress cho vật nuôi. Để kiểm soát thực tế, hệ thống giám sát bằng camera và các đầu dò cảm biến môi trường nước 24/7 sẽ trở thành tiêu chuẩn bắt buộc.

Những yêu cầu này không thể đối phó bằng văn bản hành chính mà buộc doanh nghiệp phải tái cấu trúc toàn bộ hạ tầng công nghệ và quy trình vận hành thực địa.

Cuộc đua vị thế và áp lực từ các đối thủ lớn

Việc nâng chuẩn của EU đang làm thay đổi cục diện cạnh tranh giữa các cường quốc xuất khẩu tôm. Việt Nam hiện đứng thứ ba, đang chịu áp lực rất lớn từ Ecuador – quốc gia có lợi thế về chuỗi sản xuất khép kín và tỷ lệ đạt chứng nhận ASC vượt trội.

Trong khi đó, Ấn Độ cũng đang tận dụng lợi thế quy mô và giá thành rẻ để gia tăng hiện diện tại châu Âu.

Xem thêm Thách thức: Thuế Mỹ 35,29%, tôm Việt bị đẩy vào thế coi chừng chệch đà tăng trưởng

Thách thức lớn nhất đối với Việt Nam là sự chênh lệch về khả năng thích ứng giữa các tập đoàn lớn và khối doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nếu không có lộ trình chuyển đổi đồng bộ, khoảng cách này sẽ tạo ra sự đứt gãy trong chuỗi cung ứng, khiến tôm Việt khó lòng lấy lại vị trí á quân về thị phần tại thị trường tiềm năng này.

Bài toán đầu tư và chiến lược xanh hóa ngành tôm

Đáp ứng phúc lợi động vật đồng nghĩa với việc chấp nhận mức chi phí sản xuất cao hơn. Việc đầu tư thiết bị gây ngất điện hiện đại và giảm mật độ nuôi sẽ trực tiếp làm tăng giá thành trên mỗi kilôgam tôm thương phẩm.

Tuy nhiên, ở góc nhìn tích cực, đây chính là cơ hội để ngành tôm Việt Nam thoát khỏi bẫy giá rẻ. Tôm được nuôi trồng và thu hoạch trong môi trường ít stress không chỉ đạt tiêu chuẩn đạo đức mà còn có chất lượng cơ thịt và màu sắc ưu việt hơn. Việc sớm xây dựng hướng dẫn kỹ thuật nội địa và các cơ chế hỗ trợ tài chính như tín dụng xanh sẽ là đòn bẩy quan trọng để doanh nghiệp không bị động trước làn sóng nâng chuẩn, từ đó biến rào cản thành lợi thế cạnh tranh bền vững.

Khẳng định giá trị tôm Việt trên bản đồ xuất khẩu toàn cầu

Phúc lợi động vật cùng với các quy định về truy xuất nguồn gốc và lao động chính là tấm vé để tôm Việt tiến sâu vào các phân khúc thị trường cao cấp. Thay vì xem đây là rào cản kỹ thuật, các doanh nghiệp cần nhìn nhận đây là xu thế tất yếu của thương mại hiện đại.

Khi đáp ứng đầy đủ các yêu cầu khắt khe từ EU, tôm Việt Nam không chỉ khẳng định được uy tín tại châu Âu mà còn dễ dàng chinh phục các thị trường khác như Anh hay Bắc Mỹ. Khả năng thích ứng linh hoạt và cam kết sản xuất nhân văn sẽ là chìa khóa để ngành tôm khẳng định đẳng cấp, lấy lại vị trí dẫn đầu và phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên kinh tế xanh.